Deze website is deel van www.bruggelokaal.be.

Bezoek Nieuwland

WHSK bezocht Nieuwland

Een van de pronkstukken van de kermistentoonstelling “Vlag Voorop!” was de vlag van het Wezengesticht H. Hert (sic). Die honderdjarige vlag heeft al enkele jaren een prominente plaats in de vergaderzaal van het hoofdgebouw van Nieuwland, zoals de voorziening sedert 1974 heet. De Werkgroep Heemkunde Sint-Kruis was er op 11 december 2013 te gast. Aan de hand van die naamsverandering schetste directeur Paul Taveirne de geschiedenis van het Instituut.

Klik op de foto's om te vergroten.

Michiel Van den Brande en Monique Depraetere Michiel Van den Brande en Monique Depraetere Michiel Van den Brande en Monique Depraetere

In 1886 werd het Gesticht H. Hart opgericht door kanunnik Petrus Naeghels om de grote nood aan opvang van verwaarloosde kinderen, wezen en vondelingen in het verpauperde Brugge van die tijd te lenigen. De zusters van Spermalie van de Kindsheid van Maria stonden in voor het beheer. De heilige Anna, moeder van Maria, is hun patroonheilige. Links boven de hoofdingang gaapt de lege nis, rood beschilderd met de letters A. van Anna. Het beeld van de h. Anna met Maria als kind ontbreekt.

In 1893 kwam het Wezengesticht onder toezicht van het Bureel van Weldadigheid, nu OCMW. Het register door de zusters bijgehouden, vermeldt elk kind en bevat de doopakte en geboorteakte. In 1917 verbleven er tot 400 kinderen, gehuisvest in gesloten bebouwing, met gemeenschappelijke slaapzalen en eetzalen, jongens en meisjes strikt gescheiden. Zelfs de speelplaatsen waren gescheiden. Zusjes en broertjes zagen elkaar trouwens amper enkele malen per jaar. De nieuwere gebouwen waar nu een internaat van de hotelschool is ondergebracht, dateren van na WO II.

Heilig Hart instituut voorgevel - archief van Nieuwland vzw Speelplaats voor de jongens en achtergevel - archief van Nieuwland vzw Speelplaats voor de meisjes - archief van Nieuwland vzw

Van 1929 tot ’61 leerden de meisjes er snit en naad en huishoudkunde.  De beroepsschool voor jongens zorgde in diverse ateliers voor een gedegen vakopleiding tot timmerman, kleermaker, smid, schilder, schoenmaker, landarbeider in de aanpalende boerderij… en landerijen. Dit alles neemt liefst 40 ha in beslag. De school zorgde toen trouwens volledig voor eigen voedselvoorziening, met uitzondering van brood.

Door de veranderde visie op hulpverlening aan jongeren in problematische opvoedingssituaties gingen de zusters in de leer bij Nederlandse en Engelse instellingen. In 1961 verhuisde de vakschool als het HUBO naar de  Weidestraat (Haverlo). Sedert 1969 is de BLO-school de Spycker, bijzonder basisonderwijs type 8 voor kinderen met spraak- en leerstoornissen, in dezelfde gebouwen gevestigd.

De boerderij - archief van Nieuwland vzw De tuin - archief van Nieuwland vzw Werkplaats voor de leerlingen die het ambacht van timmerman aanleerden - archief van Nieuwland vzw Eetzaal voor de jongens - archief van Nieuwland vzw Speelzaal voor de jongens - archief van Nieuwland vzw Zicht op een slaapzaal - archief van Nieuwland vzw

Er kwamen grootscheepse hervormingen betreffende de opvang van jongeren die zich in een problematische opvoedingssituatie bevinden. Vandaar de naam vzw Nieuwland, dat betekent nieuw ontgonnen land. Als aalmoezenier EH. Robert Verduyn die naam suggereerde, dacht hij ook aan de ‘nieuwe thuishaven’ die Nieuwland voor de jongeren wil zijn. Nu ligt de klemtoon op het zo lang mogelijk begeleiden van de kansarme jongeren in de thuissituatie en opvang in twee dagcentra voor bijzondere jeugdbijstand. Uitzonderlijk wordt permanent verblijf in een begeleidingstehuis voorzien, bestaande uit: één leefgroep, de Spiegel, voor meisjes vanaf 14 jaar en drie trainingscentra voor kamerbewoning voor jongens en meisjes vanaf 17 jaar, de Grens, het Kruispunt en de Overzet. Dit moet de integratie in de maatschappij, aan de leeftijd van 21 jaar, bevorderen. 

Mariagrot - archief van Nieuwland vzw Meisjesklas - archief Y.K. Eetzaal voor de meisjes - archief Y.K. Kanunnik Petrus Naeghels Ieper, 14 oktober 1840 - Brugge, 17 augustus 1929 - archief van Nieuwland vzw Boerderij - archief van Nieuwland vzw archief van Nieuwland vzw

Econoom Freddy Martens zorgde voor een enthousiaste rondleiding.

De bezoekerskamer deed soms dienst als dodenkamer, waar de overledene werd opgebaard in afwachting van de begrafenis. De kapel was vroeger een uniek neogotisch monument met het altaar, een tiental treden hoog verheven, zodat de meisjes en de zusters boven op het doksaal, veilig van de jongens gescheiden, de diensten konden bijwonen. Net zoals de kerk van Sint-Kruis, werd ook deze kapel ooit ontdaan van haar merkwaardig interieur en belandde het waardevolle neogotische meubilair, samen met dat van de kerk, in een schuur van de hoeve. Voor de kerk van de H.-Kruisverheffing werden het neogotisch koorgestoelte en sacristiedeuren door pastoor Calmeyn gered en in 1988 teruggeplaatst. De kapel bleef gehavend achter en dient nu als stapelruimte. Enkel de mooie brandglasramen getuigen nog van de vroegere glorie.

De merkwaardige grafsteen met de namen van de zusters, die een gerecycleerde gevelsteen bleek te zijn, werd door Michel Van den Brande langs beide kanten gefotografeerd. Zou er op Sint-Kruiskerkhof een plaatsje vrij zijn?

Herinneringssteen kanunnik Petrus Naeghels en moeder Ambrozia stichters van het gesticht Heilig Hart 1887 - archief van Nieuwland vzw Kanunnik Petrus Naeghels voor de gebouwen van het Heilig Hart instituut - archief van Nieuwland vzw Kapel - archief van Nieuwland vzw Feest 25 jaar beroepsschool 1954 - archief van Nieuwland vzw Kapel 2014 foto Michiel Van den Brande en Monique Depraetere Altaar in de kapel - archief van Nieuwland vzw

Wij maakten ook kennis met de verschillende diensten die nu in de linkervleugel onderdak vinden. In de bovenste verdieping zijn er kamers voor studenten van de Hotel- en Toerismeschool Spermalie. Naast het secretariaat van NOWEDO vzw, de Noord West-Vlaamse Dovenkringen is hier ook EFFETA, het ontmoetingscentrum voor doven met het gebarencafé en een feestzaal gevestigd. Aan de achterkant, grenzend aan de vroegere kloostertuin, heeft Oranje een dagcentrum voor mensen met een beperking.  

Tenslotte werden wij door Henk Comeyne hartelijk verwelkomd in het secretariaat van vzw VLAS: Vlaamse Traditionele Sporten. Alle volksportverenigingen, zowel voor recreatie als competitie, kunnen op hun diensten beroep doen. VLAS staat in voor de promotie, verzekering, publicatie van het driemaandelijks tijdschrift Trend, initiaties en bijscholingen, verhuur van materiaal voor volksspelen en promotiepanelen… voor een brede waaier aan volkssporten: boogschieten, bollen, werpen, touwtrekken, sjoelen en kegelen… een 22-tal. Als het maar aanzet tot beweging, ontspanning, gezonde competitie en samenhorigheid.

Het was een interessante uitstap over een stukje Sint-Kruise geschiedenis. We zijn de directie van Nieuwland dan ook dankbaar voor hun gastvrijheid.

Tekst: Rita Bossuyt
Hedendaagse foto's: Michiel Van den Brande en Monique Depraetere
Oude foto's en postkaarten: archief van Nieuwland vzw en Yvette Kemel

 

Foto Michiel Van den Brande en Monique Depraetere